Thực trạng khai thác di tích đền Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm phục vụ phát triển du lịch

 

Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 – 1585) là danh nhân văn hóa có vị trí đặc biệt của Hải Phòng và cả nước. Ông được đánh giá là một trong những nhà văn hóa lớn của dân tộc, một trong những nhân vật có ảnh hưởng nhất của lịch sử Việt Nam thế kỷ 16. Cuộc đời và sự nghiệp của ông có sự ảnh hưởng, sức lan tỏa rộng rãi trong mọi tầng lớp nhân dân Việt Nam. Di sản văn hóa Nguyễn Bỉnh Khiêm là tài sản vô giá của dân tộc, góp phần giáo dục truyền thống, lòng tự hào dân tộc, có tiềm năng vô cùng to lớn để khai thác, phát triển du lịch.

Khu di tích Đền Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm tại xã Lý Học, huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng được Chính phủ công nhận là xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt, ngày càng có ảnh hưởng đến đời sống xã hội, không chỉ đối với người dân Hải Phòng mà còn thu hút nhân dân nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước như: Hải Dương, Thái Bình, Hà Nội, Hòa Bình, Thái Nguyên, Bắc Giang, Thanh Hóa, Nghệ An, thành phố Hồ Chí Minh,…về tham quan. Giới trí thức, học sinh, sinh viên các trường của Hải Phòng và của nhiều tỉnh, thành phố và chọn khu di tích làm nơi tổ chức sinh hoạt ngoại khóa. Nhiều nghiên cứu sinh, sinh viên đã chọn làm đề tài nghiên cứu, làm luận văn tốt nghiệp… Khách viếng thăm quanh năm, nhưng đông nhất vẫn là mùa thi, những ngày đầu xuân và dịp lễ hội kỷ niệm ngày mất của Danh nhân (28 tháng 11 âm lịch hàng năm ). Nhân dân khắp nơi về dự hội để tỏ lòng thành kính, ngưỡng mộ trí tuệ “một nhân cách lịch sử chói sáng, một cây đại thụ văn hoá”, đồng thời mong ước được bậc thánh hiền che chở để học tập, rèn luyện thành người có đức, có tài, góp sức xây dựng quê hương, đất nước.

 

Di tích Đền Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm

Ngoài đại lễ 28/11, hàng năm tại khu di tích còn tổ chức các hoạt động văn hóa, các sự kiện nhân dịp kỷ niệm ngày sinh Danh nhân (mồng 6 tháng 4 âm lịch), ngày đầu năm học còn tổ chức lễ phát thưởng, biểu dương giáo viên, học sinh, sinh viên giỏi của thành phố Hải Phòng. Những hoạt động này khẳng định sự ngưỡng mộ tài năng, đức độ của bậc thánh hiền – Nguyễn Bỉnh Khiêm, vừa là sự tri ân công đức, báo công lên Trạng Trình những thành tích công tác và học tập, góp phần không nhỏ trong công tác giáo dục truyền thống hiếu học cho thế hệ trẻ, phát huy giá trị di sản văn hóa Nguyễn Bỉnh Khiêm, quảng bá làm đẹp thêm hình ảnh của khu di tích đối với du khách trong và ngoài thành phố, thúc đẩy phát triển du lịch của địa phương.

Thông qua các sự kiện trên, sức thu hút của Đền thờ Trạng Trình hiện nay rất lớn, trung bình hàng năm di tích đã đón khoảng 230.000 lượt khách. Chủ yếu là khách nội địa (khách quốc tế chỉ chiếm 19,7%). Theo báo cáo của Ban quản lý Khu di tích, năm 2012, di tích lịch sử Trạng Trình nguyễn Bỉnh Khiêm đón một lượng khách là 203.765 lượt khách, năm 2013 là 258.973 lượt khách  tăng 1,35% so với năm 2012. Đến năm 2014, số lượng du khách đến thăm quan khu di tích đã tăng vọt lên 389.423 lượt khách ( 1,5% so với năm 2013). Năm 2015, khu di tích Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt, do đó lượng du khách đến thăm quan khá đông. Từ 389.423 nghìn lượt người năm 2014 tăng  vọt lên 495.654 nghìn lượt du khách vào năm 2015 ( 1,28%). Sang năm 2016, lượng du khách đạt con số 539.312 nghìn lượt người, tăng 1,08 % so với năm 2015. Đây là một chỉ báo khá tốt, chứng tỏ sức hấp dẫn của di tích Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm.

Doanh thu từ du lịch tại di tích Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm ngày càng tăng, đóng góp một phần vào doanh thu chung của ngành du lịch Hải Phòng. Việc quản lý, khai thác di tích đền Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm cũng ngày càng được quan tâm.

Đội ngũ hướng dẫn viên được chú trọng đào tạo đúng chuyên ngành. Nắm bắt được nhu cầu của du khách để truyền tải các nội dung cơ bản, giới thiệu về thân thế, sự nghiệp và những di sản của Danh nhân đồng thời kết nối các điểm di tích trong quần thể để giới thiệu và phát huy giá trị lịch sử văn hóa của di tích.

Công tác tuyên truyền, quảng bá trên các phương tiện thông tin đại chúng, cổng thông tin điện tử của huyện, thành phố được đẩy mạnh. Huyện cũng xuất bản các ấn phẩm Alat du lịch Vĩnh Bảo, tờ gấp, các sách về truyền thống văn hóa, di tích lịch sử văn hoá Vĩnh Bảo, về danh nhân văn hóa Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm để phục vụ công tác nghiên cứu, tìm hiểu, làm quà tặng, bán cho du khách.

Các tour, các tuyến du lịch hướng tới đến các điểm di tích liên quan đến danh nhân văn hóa Nguyễn Bỉnh Khiêm đã và đang hình thành. Trong đó trọng tâm là các tuyến du khảo đồng quê, kết hợp giữa tham quan du lịch với các hoạt động bản tồn, phát huy di sản văn hóa, bảo vệ môi trường. Các hoạt động này đã thu hút khách tham quan tham.

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc khai thác di tích đền Trạng Trình  Nguyễn Bỉnh Khiêm cũng còn nhiều mặt hạn chế. Đó là:

Việc khai thác mới chỉ tập trung ở khu di tích Đền thờ Nguyễn Bỉnh Khiêm, chưa kết nối với các di tích liên quan như chùa Mét xã Cổ Am, nơi Nguyễn Bỉnh Khiêm học thời thơ ấu, Chùa Thái Bình xã Trấn Dương, do Ông chọn đất xây chùa và một số điểm di tích nằm trong tuor du khảo đồng quê của thành phố như: miếu, chùa, làng nghề tạc tượng Bảo Hà xã Đồng Minh, đình Nhân Mục, miếu Cựu Điện xã Nhân Hòa; chưa gắn kết với khu di tích bên quê ngoại Nguyễn Bỉnh Khiêm ở Tiên Lãng, di tích Dương Kinh nhà Mạc ở Kiến Thụy để khai thác triệt để tiềm năng cũng như hỗ trợ làm tăng sức hấp dẫn của du lịch Vĩnh Bảo.

Ngoài các hoạt động thường niên, tại khu di tích chưa tổ chức được các hoạt động mang tính sự kiện, có chất lượng dịch vụ cao mang bản sắc riêng để thu hút khách, tạo lập ra giá trị và thương hiệu sản phẩm du lịch đặc trưng của huyện Vĩnh Bảo cũng như thành phố Hải Phòng.

Hệ thống dịch vụ du lịch chưa phong phú, chất lượng dịch vụ còn thấp, sức cạnh tranh yếu; chưa khắc phục được tính thời vụ trong kinh doanh du lịch. Dịch vụ bán hàng còn nhiều bất cập, sản phẩm lưu niệm cũng rất khiêm tốn, chưa có sản phẩm đặc trưng để làm quà tặng và bán cho du khách.

Việc liên kết với các đơn vị kinh doanh lữ hành của thành phố và trong nước còn yếu nên hiệu quả khai thác du lịch chưa tương xứng với tiềm năng của di sản.

Hoạt động tuyên truyền, quảng bá, xúc tiến, kêu gọi đầu tư tuy đã được quan tâm nhưng chưa thực sự có chất lượng, hiệu quả đạt được còn thấp. Công tác quảng bá xúc tiến du lịch ra thị trường nước ngoài chưa được đầu tư thích đáng.

Do vậy, để khai thác giá trị di sản văn hóa – lịch sử Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm phục vụ phát triển du lịch được tốt, thiết nghĩ cần phải thực hiện đồng bộ các giải pháp sau: Đó là:

Một là, đầu tư nâng cấp cả vùng lõi khu di tích và vùng ngoại vi. Đồng thời, đầu tư theo chiều sâu là phục dựng, tái tạo lại những di sản đã mất, trùng tu, tôn tạo, bảo quản những di sản hiện có bao gồm cả những di vật và kiến trúc.  Đầu tư hoàn thiện và nâng cao chất lượng nội dung các di sản: mỗi công trình di sản chỉ có thể  tạo được sức hấp dẫn đối với du khách nếu nó thực sự chứa đựng một số giá trị lịch sử hoặc văn hóa, do đó việc xác định được đúng những giá trị đặc trưng cần giới thiệu cho du khách sẽ  đảm bảo cho công trình đó trở thành điểm đến mới đối với khách tham quan

Hai là, đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền, quảng bá và xúc tiến du lịch. Phải có cả một chiến lược, một kế hoạch cụ thể, lâu dài, phải có sự đầu tư lớn cho việc quảng bá. Sách, tập gấp, sơ đồ hướng dẫn, phim ảnh, bài viết, đưa tin thường xuyên trên các phương tiện thông tin đại chúng bằng cả ngoại ngữ và phát hành rộng rãi trong cả nước và nước ngoài. Có thể gắn giới thiệu Khu di tích trong cụm du lịch Vĩnh Bảo, trong tuyến du lịch phía Nam thành phố, trong tài liệu giới thiệu, hướng dẫn chung của du lịch Hải Phòng và Quốc gia.

Phải quảng bá ngay từ đầu và kiên trì. Không thể coi quảng bá là việc làm thêm mà theo suy nghĩ của tôi thì đầu tư cho quảng bá phải được coi là đầu tư cơ bản như đầu tư cơ sở hạ tầng. Hiện nay tài liệu về Nguyễn Bỉnh Khiêm nhiều, nhưng phục vụ cho đối tượng nghiên cứu là chính, chưa có tài liệu phổ cập phục vụ cho du khách thông thường, chưa dịch sang tiếng nước ngoài. Vì vậy cần khẩn trương biên soạn hệ thống hoá tư liệu để có tài liệu đơn giản, ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với trình độ đại bộ phận du khách, in đẹp, tiện dụng, đa dạng với nhiều hình thức phát hành rộng rãi. Cần thành lập một Website riêng về danh nhân văn hoá Nguyễn Bỉnh Khiêm. Website sẽ là một thư viện trực tuyến, thông tin đầy đủ nhất về ông. Qua đó, khách du lịch ở bất cứ đâu cũng có thể tìm hiểu trước khi đến tham quan du lịch.

Ba là, đa dạng hoá nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch.Trước hết theo tôi, khu di tích Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm nên được nhìn nhận một các độc lập và cục bộ sẽ chỉ có sức hút với du khách nội địa Việt Nam. Muốn phát triển khu di tích này thành một điểm du lịch có sức hấp dẫn đối với cả khách du lịch quốc tế nhất thiết phải có một kế hoạch phát triển với quy mô và không gian địa lý lớn hơn, trong đó khu di tích Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm chỉ là một trong ít nhất 3-4 điểm với nội dung tham quan khác biệt, có tính hấp dẫn.

Bốn là, nâng cao nhận thức, phát huy các giá trị của khu di tích trong việc giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa và truyền thống văn hiến của địa phương cho nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ; giới thiệu bản sắc và tinh hoa văn hóa của địa phương khơi dậy ở họ lòng tự hào đối với di sản văn hóa của cộng đồng mình là công việc có ý nghĩa quan trọng, để hướng người dân chủ động tìm tòi, sưu tầm và bảo tồn các loại hình di sản văn hóa. Đồng thời nâng cao nhận thức đúng đắn về vai trò của văn hóa với du lịch để góp phần phát triển kinh tế-xã hội ở địa phương.

Năm là, cần phải nâng cao chất lượng hoạt động thuyết minh hướng dẫn tại các điểm tham quan di tích bằng cách đào tạo, tuyển dụng đội ngũ hướng dẫn viên du lịch và các thuyết minh viên tại các điểm di tích, đạt yêu cầu cao về trình độ, ngoại ngữ, cách giao tiếp ứng xử, biết cách tổ chức các sự kiện phục vụ khách tham quan du lịch. Đặc biệt, đối với hướng dẫn viên khu di tích chính, yêu cầu phải biết chữ Hán, Nôm và quan trọng hơn, phải am hiểu thơ văn Trạng Trình, am hiểu sấm ký, có thể bình thơ, luận bàn sấm ký để giới thiệu với du khách.

Hiện nay, cùng với việc đẩy mạnh hội nhập, giao lưu quốc tế, lượng khách du lịch nước ngoài vào Hải Phòng ngày càng nhiều. Đặc biệt, được sự quan tâm của thành phố, sự quyết tâm của các sở, nghành, địa phương, di sản Nguyễn Bỉnh Khiêm ngày càng được phát huy, di tích Đền thờ Trạng Trình sẽ trở thành trung tâm du lịch, sản phẩm đặc thù, điểm nhấn của du lịch Hải Phòng và là điểm đến có một không hai của du lịch văn hóa Việt Nam./.

Vũ Thị Thành

Phòng Nghiên cứu Kinh tế

Trung tâm KHXH&NV thành phố Hải Phòng

Bài viết liên quan :

Bình Luận